Kontrole szamb i przydomowych oczyszczalni: obowiązki, dokumenty i częstotliwość

Najważniejsza odpowiedź w skrócie

• Wójt, burmistrz albo prezydent miasta kontroluje umowy i dowody opłat co najmniej raz na dwa lata.
• Właściciel powinien potrafić udokumentować korzystanie z usług odbioru nieczystości ciekłych.
• Przy szambie chodzi o opróżnianie zbiornika bezodpływowego. Przy przydomowej oczyszczalni chodzi między innymi o opróżnianie osadnika i transport powstałych nieczystości ciekłych.
• Prawo krajowe nie ustala jednej częstotliwości dla całej Polski. Znaczenie mają regulamin gminy, instrukcja konkretnego urządzenia i rzeczywista eksploatacja.
• Kara administracyjna od 10 000 do 50 000 zł za niewykonywanie obowiązku kontroli dotyczy gminy, nie właściciela nieruchomości.

Kogo dotyczą kontrole?

Kontrole obejmują nieruchomości, które nie są podłączone do kanalizacji i korzystają ze zbiornika bezodpływowego albo przydomowej oczyszczalni ścieków. Obowiązek przeprowadzenia kontroli spoczywa na wójcie, burmistrzu lub prezydencie miasta.

Pierwszy dwuletni okres kontroli po zmianie przepisów trwał od 9 sierpnia 2022 r. do 9 sierpnia 2024 r. Dziś nie jest to już termin przyszły. Kontrole mają charakter cykliczny i powinny być przeprowadzane co najmniej raz na dwa lata.

Kto ma jakie obowiązki?

Co może sprawdzić gmina?

W ramach kontroli wynikającej z art. 6 ust. 5a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach urząd może żądać przede wszystkim:

• umowy potwierdzającej korzystanie z usług odbioru nieczystości ciekłych;
• rachunków, faktur albo innych dowodów opłat za wykonane usługi;
• dokumentów pozwalających ocenić, czy obowiązki są wykonywane zgodnie z przepisami i regulaminem gminy.

Kontrola dokumentów

Jej podstawowym celem jest sprawdzenie umowy i dowodów korzystania z usługi. Gmina może zestawiać posiadane informacje z ewidencją i obowiązującym regulaminem.

Kontrola techniczna

Ocena szczelności zbiornika, stanu instalacji albo możliwego zanieczyszczenia środowiska nie powinna być automatycznie opisywana jako część każdej kontroli dokumentów. Taka kontrola może mieć inną podstawę, zakres i tryb. Jeżeli urząd zapowiada kontrolę techniczną, zakres upoważnienia warto potwierdzić w zawiadomieniu lub bezpośrednio w urzędzie.

Szambo i przydomowa oczyszczalnia to nie to samo

Checklista dokumentów przed kontrolą

Przygotuj:

• umowę z przedsiębiorcą odbierającym nieczystości ciekłe;
• faktury, rachunki lub inne dowody opłat za wykonane usługi;
• dokumenty z ostatnich odbiorów, uporządkowane chronologicznie;
• aktualny regulamin utrzymania czystości i porządku w gminie albo odnośnik do jego publikacji;
• instrukcję eksploatacji przydomowej oczyszczalni, jeżeli korzystasz z takiego urządzenia;
• dane pozwalające jednoznacznie wskazać, której nieruchomości i instalacji dotyczą dokumenty.

Jeżeli nie wiesz, czy urząd oczekuje dodatkowego dokumentu, sprawdź treść zawiadomienia o kontroli albo skontaktuj się z właściwą gminą. Artykuł ogólnopolski nie może przesądzić praktyki każdego urzędu.

Jak często opróżniać szambo lub usuwać osad?

Nie istnieje jedna ogólnopolska częstotliwość, którą można bezpiecznie zastosować do każdego szamba i każdej przydomowej oczyszczalni.

Jak ustalić termin dla szamba?

Sprawdź łącznie:

1. aktualny regulamin utrzymania czystości i porządku w swojej gminie;
2. pojemność zbiornika i rzeczywistą ilość powstających ścieków;
3. historię napełniania oraz terminy odbiorów;
4. warunki umowy z przedsiębiorcą.

Opróżnianie trzeba organizować tak, aby nie dopuścić do przepełnienia zbiornika ani pozbywania się nieczystości w sposób niezgodny z prawem. Nie należy traktować widełek podanych dla innej nieruchomości jako własnego harmonogramu.

Jak ustalić termin dla przydomowej oczyszczalni?

Sprawdź:

1. instrukcję producenta konkretnego modelu;
2. aktualny regulamin gminy;
3. rzeczywiste obciążenie i pracę urządzenia;
4. zalecenia serwisowe właściwe dla danego systemu.

Bez wskazania modelu i instrukcji nie można rzetelnie podać jednego terminu usuwania osadu. Wątpliwości techniczne warto omówić z serwisem lub specjalistą znającym urządzenie.

Obowiązek przyłączenia do kanalizacji i ustawowy wyjątek

Jeżeli sieć kanalizacyjna została wybudowana, właściciel nieruchomości ma co do zasady obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci.

Ustawa przewiduje wyjątek: przyłączenie nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Przepis nie ogranicza tego wyjątku wyłącznie do urządzenia opisanego marketingowo jako „certyfikowana biologiczna oczyszczalnia”.

Nie można też ogólnie przyjąć, że wysoki koszt albo trudność wykonania indywidualnego przyłącza automatycznie zwalnia właściciela. Przesłanki techniczne i ekonomiczne wskazane w tym przepisie odnoszą się do budowy sieci kanalizacyjnej. Sytuację konkretnej nieruchomości należy potwierdzić we właściwym urzędzie.

Samo posiadanie szamba nie tworzy ustawowego wyjątku od obowiązku przyłączenia do istniejącej sieci.

Kary i inne konsekwencje

Naruszenie obowiązków właściciela może prowadzić do postępowania i grzywny przewidzianej w ustawie. Nie należy jednak przedstawiać mandatu w konkretnej wysokości jako automatycznej konsekwencji każdego braku dokumentu. Znaczenie mają rodzaj naruszenia, ustalenia kontroli i właściwy tryb postępowania.

Jeżeli właściciel nie ma wymaganej umowy, gmina może zorganizować opróżnianie zbiornika bezodpływowego albo osadnika przydomowej oczyszczalni w trybie przewidzianym ustawą i obciążyć właściciela wynikającymi z tego kosztami.

Administracyjna kara pieniężna od 10 000 do 50 000 zł dotyczy gminy, jeżeli wójt, burmistrz albo prezydent miasta nie wykonuje obowiązku kontroli wynikającego z art. 6 ust. 5a. Nie jest to kara dla właściciela za odmowę przyłączenia do kanalizacji.

Jak przygotować się do kontroli?

1. Ustal, czy korzystasz ze zbiornika bezodpływowego, czy z przydomowej oczyszczalni.
2. Zbierz umowę oraz dowody opłat za wykonane usługi.
3. Porównaj historię odbiorów z wymaganiami aktualnego regulaminu gminy.
4. Przy oczyszczalni sprawdź instrukcję konkretnego modelu i dokumenty dotyczące usuwania osadu.
5. Przeczytaj zawiadomienie z urzędu i sprawdź zakres kontroli.
6. Braki formalne wyjaśnij z właściwą gminą. Wątpliwości techniczne skonsultuj z serwisem lub specjalistą znającym instalację.